การฟักเทียมไข่ไหมด้วยพลาสมาเย็น
ให้ไข่ไหมพร้อมฟัก ทันรอบการเลี้ยง

งานพัฒนาร่วมกับกรมหม่อนไหม เพื่อพัฒนาการฟักเทียมด้วยพลาสมาเย็น มุ่งลดการใช้กรดและภาระการล้างในกระบวนการผลิตไข่ไหม

ไข่ไหมต้องพร้อมฟักในวันที่เกษตรกรต้องใช้ การวางแผนให้ไข่ฟักตรงกับรอบการเลี้ยงจึงเป็นงานสำคัญ ตั้งแต่การรักษาพันธุ์ไปจนถึงการแจกจ่ายไข่ไหมให้เกษตรกร การเลี้ยงไหมต้องเตรียมไข่ ใบหม่อน และคนดูแลให้พร้อมในช่วงเวลาเดียวกัน หากไข่ยังอยู่ในระยะพักตัว การฟักเทียมจะช่วยกำหนดช่วงฟักให้สอดคล้องกับแผนการเลี้ยง

ไข่ไหมบางกลุ่มมีระยะพักตัว หรือ diapause ซึ่งเป็นช่วงที่ตัวอ่อนหยุดพัฒนาชั่วคราว การฟักเทียมสามารถช่วยให้ไข่กลับมาพัฒนาต่อ หรือช่วยป้องกันไม่ให้ไข่เข้าสู่ระยะพักตัว โดยวิธีที่เหมาะสมจะขึ้นอยู่กับอายุและสภาพของไข่ [2] [3]

ทีมวิจัยและกรมหม่อนไหมจึงร่วมพัฒนาวิธีฟักเทียมด้วยพลาสมาเย็น โดยมีเป้าหมายลดการใช้กรด ลดภาระการล้าง และออกแบบเครื่องให้ผู้ปฏิบัติงานใช้งานได้สะดวก

ผลการฟักที่ดีในบางพื้นที่ เป็นจุดเริ่มต้นของงานวิจัย
ผลที่สม่ำเสมอทั่วทั้งแผ่น คือเป้าหมายของการพัฒนา

1. 01จัดการไข่ไหมดูทั้งสายพันธุ์ อายุของไข่ และประวัติการเก็บรักษา
2. 02เตรียมช่วงเวลาฟักวางแผนช่วงฟักให้สอดคล้องกับรอบการเลี้ยงและการกระจายพันธุ์
3. 03ดูผลหลังฟักนอกจากอัตราการฟักแล้ว ยังต้องดูว่าไข่ฟักพร้อมกันมากน้อยเพียงใด และหนอนไหมเจริญเติบโตเป็นอย่างไร

ระยะพักตัวและชนิดไข่ที่ศึกษา

การฟักเทียมใช้ในงานผลิตและอนุรักษ์พันธุ์ไหมที่มีระยะพักตัว รวมถึงไหมที่ฟักปีละหนึ่งครั้ง สองครั้ง และลูกผสมบางกลุ่ม ส่วนข้อเสนอโครงการนี้ศึกษาพันธุ์ J108 และ J108 × นางลายสระบุรี ทั้งแบบฟักทันที (Sokushin) และหลังเก็บในห้องเย็นระยะหนึ่ง (Reishin) [1]

ไข่ที่อยู่ในระยะพักตัวไม่ได้หมายถึงไข่ตาย ตัวอ่อนสามารถหยุดการพัฒนาไว้ชั่วคราว และกลับมาพัฒนาต่อเมื่อผ่านเงื่อนไขที่เหมาะสม ดังนั้นการจัดการไข่ต้องแยกให้ชัดว่าไข่ยังมีชีวิตหรือไม่ อยู่ในช่วงใดของการพัฒนา และเคยผ่านการเก็บรักษาอย่างไร [3]

คำว่า bivoltine หมายถึงไหมที่มีวงจรประมาณสองรุ่นต่อปี โดยขึ้นอยู่กับพันธุกรรมและสภาพแวดล้อม ไม่ได้หมายความว่าไข่ทุกชุดจะฟักในวันเดียวกัน โครงการนี้จึงศึกษาการฟักเทียมเพื่อช่วยจัดช่วงฟักของไข่ไหมกลุ่มนี้ [2]

การฟักเทียมจึงควรประเมินทั้ง ฟักได้กี่ฟอง ฟักเมื่อใด และฟักพร้อมกันเพียงใด อัตราการฟักเพียงอย่างเดียวยังไม่พอที่จะบอกว่ากระบวนการนั้นเหมาะกับการวางแผนเลี้ยงไหมหรือไม่

ตัวอย่างไข่และข้อมูลที่รายงาน

รายงานหลักกล่าวถึง Sokushin สำหรับการฟักเทียมแบบฟักทันที และ Reishin สำหรับการฟักเทียมหลังเก็บไข่ในห้องเย็น ทั้งสองคำบอกวิธีจัดการไข่ ไม่ใช่ชื่อสายพันธุ์

ผลเชิงพื้นที่ที่นำเสนอใช้รหัส J×NL ส่วนเอกสารโครงการอีกชุดระบุ J108 × นางลายสระบุรี ผลทดลองในบทความนี้จึงคงรหัส J×NL ตามรายงานต้นทาง

อายุไข่ ระยะตัวอ่อน สภาวะเก็บรักษาที่แน่นอน และสภาวะการดูแลไข่ยังไม่มีรายละเอียดครบในรายงานหลัก ข้อมูลเหล่านี้ควรเชื่อมกับรหัสตัวอย่างก่อนเทียบผลข้ามชุดทดลอง [6]

เบื้องหลังไข่ไหมแต่ละแผ่น มีทั้งคนเตรียมไข่ คนดูแลการฟัก และเกษตรกรที่รอเริ่มเลี้ยงไหมในรอบถัดไป

โครงการ “การฟักเทียมไข่ไหมด้วยเทคโนโลยีพลาสมาเย็น” เกิดจากความร่วมมือระหว่าง กรมหม่อนไหม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และบริษัท พลาสมา อินโนเวชั่น จำกัด เพื่อพัฒนาเครื่องต้นแบบและกระบวนการฟักที่ตอบโจทย์ผู้ใช้งานจริง โดยมี รศ.ดร.ศิวพล ศรีสนพันธุ์ เป็นหัวหน้าโครงการ [4]

ทีมวิจัยได้ร่วมกิจกรรมกับกรมหม่อนไหมและผู้ใช้งานจริง รวมถึงการนำเสนอและถวายรายงานผลงานวิจัยและนวัตกรรมเครื่องพลาสมาเย็น แด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร มหาวชิราลงกรณวรราชภักดี สิริกิจการิณีพีรยพัฒน รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี ภายใต้โครงการดังกล่าว [4] [5]

ระยะดำเนินงาน

ข้อเสนอโครงการระบุระยะดำเนินงาน ตุลาคม 2567 – กันยายน 2568 [1]

พื้นที่ดำเนินงาน

ทดลองภาคสนามที่ศูนย์หม่อนไหมเฉลิมพระเกียรติฯ ในจังหวัดนครราชสีมาและขอนแก่น ร่วมกับงานในห้องปฏิบัติการภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

แหล่งสนับสนุนตามเอกสาร

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ผ่านกรมหม่อนไหม · สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) · มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ · ภาคเอกชน บริษัท พลาสมา อินโนเวชั่น จำกัด

ผลผลิตของโครงการ

เอกสารระบุ เครื่องต้นแบบ Gliding Arc Plasma คู่มือกระบวนการ ฐานข้อมูลเปรียบเทียบกับวิธี HCl และการอบรมเจ้าหน้าที่หรือเกษตรกร พร้อมแนวทางต่อยอดระบบอัตโนมัติและรูปแบบบริการ Plasma-as-a-Service ในอนาคต

การแช่กรดไฮโดรคลอริก หรือ HCl เป็นวิธีฟักเทียมไข่ไหมที่ใช้กันมานาน ผู้ปฏิบัติงานต้องควบคุมสภาวะให้เหมาะกับไข่ และดูแลทุกขั้นตอน ตั้งแต่เตรียมกรด แช่ไข่ ไปจนถึงการล้าง [2] [3]

ข้อจำกัดของวิธีแช่กรดอยู่ที่การจัดการสารเคมี การสัมผัสไอกรด และน้ำที่ใช้ล้างไข่หลังผ่านกระบวนการ HCl สามารถระคายเคืองทางเดินหายใจ ทำอันตรายต่อผิวหนังและดวงตา และกัดกร่อนโลหะได้ [7]

โครงการนี้ศึกษาว่าเครื่องพลาสมาจะช่วยลดการใช้กรดได้หรือไม่ โดยต้องตอบให้ได้สามเรื่อง: ไข่ฟักได้ดีเพียงใด ผลสม่ำเสมอทั่วแผ่นหรือไม่ และผู้ปฏิบัติงานใช้เครื่องได้สะดวกแค่ไหน

โจทย์ของพลาสมาจึงครอบคลุมทั้งผลการฟักและการทำงานของผู้ปฏิบัติงาน: ถ้าลดการใช้กรดได้ โดยยังรักษาผลการฟักและคุณภาพหลังฟักไว้ ก็จะเปิดทางให้ปรับกระบวนการผลิตไข่ไหมได้

เครื่องใช้พลาสมาชนิด Gliding Arc ร่วมกับระบบควบคุมการเคลื่อนที่ด้วยคอมพิวเตอร์ หรือ CNC เพื่อให้พลาสมาเคลื่อนผ่านแผ่นไข่ตามเส้นทางที่กำหนด

เครื่องเคลื่อนผ่านแผ่นไข่ทีละแนว แล้วขยับไปยังแนวถัดไป ทีมวิจัยปรับระยะหัวพลาสมา ความเร็ว และระยะห่างของแต่ละแนว เพื่อหาวิธีที่ให้ผลสม่ำเสมอทั่วแผ่น [9]

เครื่องทำงานอย่างไร

1. 01สร้างพลาสมาตั้งค่าการทำงานของหัวพลาสมา
2. 02ควบคุมการเคลื่อนที่ให้เครื่องเคลื่อนผ่านตำแหน่งที่กำหนด
3. 03ตรวจผลบนไข่ไหมนับไข่ที่ฟักในแต่ละตำแหน่ง แล้วนำผลมาปรับเครื่อง

ผลทดลองในไข่ไหมรหัส J×NL พบอัตราการฟัก 97.1% และ 96.9% จากการนับในพื้นที่ขนาด 1 ตารางเซนติเมตร สองตำแหน่ง ตัวเลขนี้เป็นผลเฉพาะบริเวณ ยังไม่ใช่ผลของทั้งแผ่น [10]

ผลและเงื่อนไขจากรายงานหลัก [6] · ข้อมูลโครงการ J×NL · Gliding Arc Plasma

ภาพ SEM ช่วยให้เห็นรายละเอียดพื้นผิวไข่

ภาพ SEM ในรายงานแสดงทั้งรูปร่างของไข่และรายละเอียดพื้นผิว พร้อมเครื่องหมายตำแหน่งที่ผู้จัดทำสนใจ ภาพเหล่านี้ช่วยชี้ประเด็นที่ควรศึกษาต่อ แต่ยังไม่มีข้อมูลเชิงตัวเลขเกี่ยวกับความขรุขระ จำนวนรู ความกว้างของรอยแตก หรือองค์ประกอบธาตุ

เป้าหมายคือให้ผู้ปฏิบัติงานมีทางเลือกในการฟักเทียมที่ลดการสัมผัสกรด ลดภาระการใช้น้ำ และช่วยให้ศูนย์ผลิตไข่ไหมจัดการงานได้สะดวกขึ้น [4]

จากไข่ไหม สู่คนเลี้ยงไหมและผู้ผลิตเส้นไหม

ผู้ใช้เครื่องโดยตรงคือเจ้าหน้าที่และหน่วยผลิตไข่ไหม ส่วนผู้ที่จะได้รับประโยชน์ต่อเนื่องคือเกษตรกรที่รับไข่ไปเลี้ยง และผู้ผลิตที่นำรังไหมไปใช้ การพัฒนาจึงควรติดตามทั้งคุณภาพไข่ ภาระงาน และการใช้ทรัพยากร [1] [11]

1. 01ศูนย์ผลิตไข่ไหมมีทางเลือกใหม่ในการจัดการช่วงฟักและลดการพึ่งพาการแช่กรด
2. 02เกษตรกรผู้เลี้ยงไหมมุ่งให้ได้รับไข่ที่พร้อมฟักตามรอบการเลี้ยง โดยยังคงคุณภาพหลังฟัก
3. 03ผู้ผลิตเส้นไหมคุณภาพและความต่อเนื่องของวัตถุดิบเป็นเป้าหมายปลายทางที่ต้องติดตาม

1. 01ยืนยันผลทั้งแผ่นนับผลให้ครอบคลุมทั้งแผ่น เพื่อดูว่าไข่แต่ละตำแหน่งฟักได้ใกล้เคียงกันหรือไม่
2. 02ทดสอบซ้ำและเปรียบเทียบทดลองกับไข่หลายรุ่น เปรียบเทียบกับวิธีแช่กรดและกลุ่มที่ไม่ผ่านการกระตุ้น พร้อมติดตามผลหลังฟัก
3. 03ทดสอบในงานนำร่องให้ผู้ปฏิบัติงานร่วมทดสอบ วัดเวลาต่อแผ่น การใช้น้ำ สารเคมี พลังงาน และต้นทุนรวม

เริ่มการพัฒนาจากโจทย์ของผู้ใช้

การพัฒนาต่อควรเริ่มจากงานของศูนย์ผลิตไข่ไหม ได้แก่ ใช้ไข่ชนิดใด ผลิตกี่แผ่น และต้องการให้ฟักเมื่อใด จากนั้นจึงกำหนดเป้าหมายด้านผลการฟัก เวลา และต้นทุนร่วมกับผู้ใช้งาน เพื่อใช้ตัดสินใจว่าจะขยายระบบอย่างไร

ผลเฉพาะระบบ Gliding Arc และภาพจริงในบทความนี้มาจาก Master Technical Case Report และเอกสารโครงการที่ทีมจัดเตรียม ส่วนงานวิจัยภายนอกใช้ประกอบบริบททางวิทยาศาสตร์ รายการเอกสารโครงการด้านล่างเป็นแหล่งข้อมูลภายใน ไม่ใช่บทความที่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิหรือรายงานทดสอบอิสระ

1. กรมหม่อนไหมและทีมวิจัย, ข้อเสนอโครงการการฟักเทียมไข่ไหมด้วยเทคโนโลยีพลาสมาเย็น, ส่วนข้อมูลโครงการ ระยะตามข้อเสนอ ต.ค. 2567 – ก.ย. 2568. แหล่งข้อมูลเป้าหมายการผลิตรวมและขอบเขตการศึกษา.
2. Plasma Innovations, การฟักเทียมไข่ไหม: ภาพรวมโครงการและกระบวนการอ้างอิง, เอกสารโครงการ, 2569.
3. Y.-L. Zhang et al., “Very Early Corona Treatment-Mediated Artificial Incubation of Silkworm Eggs and Germline Transformation of Diapause Silkworm Strains,” Frontiers in Bioengineering and Biotechnology, vol. 10, 843543, 2022. doi: 10.3389/fbioe.2022.843543.
4. ทีมโครงการ, การฟักเทียมไข่ไหมด้วยเทคโนโลยีพลาสมาเย็น: ตัวอย่างการใช้ Deep Tech เพื่อยกระดับภาคเกษตรไทยอย่างยั่งยืนและปลอดภัย, เอกสารสรุปโครงการ พร้อมภาพกิจกรรมและวิดีโอ.
5. กรมประชาสัมพันธ์, ประกาศเชิญชวนลงนามถวายพระพร ปี 2567. แหล่งตรวจสอบพระนามาภิไธย.
6. Plasma Innovations, Cold Plasma for Artificial Hatching of Silkworm Eggs: Master Technical Case Report, ver. 1.0, 3 Sep. 2026. รายงานทางเทคนิคภายใน ใช้อ้างอิงข้อมูลการนับไข่และภาพผลทดลอง.
7. CDC/NIOSH, NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards: Hydrogen chloride, reviewed Oct. 30, 2019.
8. กรมหม่อนไหม, กระบวนการผลิตไข่ไหมพันธุ์ดี, เอกสารประกอบงานผลิตไข่ไหม, หน้า 24 และ 28, ไม่ระบุปี. ภาพจากเอกสารที่ทีมโครงการจัดเตรียม.
9. Plasma Innovations, การพัฒนาระบบพลาสมาสำหรับแผ่นไข่ไหม, เอกสารโครงการ, 2569.
10. Plasma Innovations, ผลการฟักและความสม่ำเสมอของการฟักในไข่ไหมรหัส J×NL, เอกสารสรุปผลโครงการ, 2569.
11. J. Mungkalasiri, N. Poolsawad, and R. Wisansuwannakorn, Multi-dimensional assessment perspectives for sustainable development: A case study of sericulture, MTEC/NSTDA, research poster, undated. ใช้ประกอบบริบทห่วงโซ่หม่อนไหมและการประเมินความยั่งยืน ไม่ใช่ผลประเมินโครงการพลาสมา.

ภาพเครื่องและทีมงานจากทีมโครงการ · ภาพกระบวนการเดิมจากเอกสารกรมหม่อนไหม · ภาพนับไข่และ SEM จากรายงานทางเทคนิค · ผลด้านการลดน้ำ ต้นทุน และความปลอดภัยเป็นเป้าหมายที่ต้องประเมินต่อ

กลับไปหน้ากรณีศึกษา